DẠY HỌC TÍCH HỢP
TRONG MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
TRUNG HỌC CƠ SỞ

Lê Đức Quang
PTDTBT THCS Thẳm Dương

1. Những nội dung tích hợp?
- Giáo dục bảo vệ môi trường;
- Giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên;
- Giáo dục an toàn giao thông;
- Giáo dục pháp luật;
- Giáo dục “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”;
- Giáo dục về biển đảo;
- Giáo dục giới tính;
- v.v...
2. Nguyên tắc tích hợp
- Lựa chọn nội dung tích hợp phải phù hợp với đặc điểm tâm- sinh lí lứa tuổi HS, phù hợp với đặc trưng của môn học.
- Tích hợp tự nhiên, nhẹ nhàng, không gượng ép, không làm nặng thêm nội dung bài học.
- Việc tích hợp không làm thay đổi mục tiêu và nội dung của bài học, môn học, không làm biến dạng môn học.
- Tích hợp phải góp phần tạo nên sự gắn bó nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống.
Ví dụ:
Bài “Tự chủ” ở lớp 9 bao gồm cả nội dung tích hợp về giáo dục pháp luật và nội dung giáo dục an toàn giao thông. GV lựa chọn một trong hai nội dung này (xem nội dung nào gần gũi, cần thiết với địa phương mình) để tích hợp một cách nhẹ nhàng nhất.
Bài “Liêm khiết” ở lớp 8 gồm nội dung tích hợp về “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” và nội dung tích hợp về giáo dục pháp luật, GV có thể chọn một trong hai nội dung này.
3. Mức độ tích hợp trong môn GDCD
Có 3 mức độ tích hợp sau:
3.1. Liên hệ: Là một hình thức tích hợp đơn giản nhất, khi chỉ có một vài nội dung của bài học có liên quan tới nội dung tích hợp, song không được thể hiện rõ trong nội dung của bài học. Trong trường hợp này, GV chỉ khai thác nội dung bài học và liên hệ chúng với các nội dung tích hợp.
Ví dụ: Khi dạy học bài “Tự chủ” ở lớp 9, có thể tích hợp nội dung giáo dục pháp luật vào mục 1 trong phần Nội dung bài học để làm rõ: Người có tính tự chủ luôn điều chỉnh hành vi của mình, thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Lưu ý: Mục tiêu chính của hoạt động này là làm rõ thế nào là tự chủ, không phải là mục tiêu giáo dục pháp luật. Thông qua mục tiêu này, GV tích hợp nội dung giáo dục pháp luật, vì việc làm này là cần thiết.
* Cách tiến hành
- GV nêu tình huống: Bạn Hải lớp em là người giao du rộng. Một hôm bạn ấy rủ em đến quán cà phê và “bật mí” cho em: “Đến đấy có nhiều trò chơi hay lắm, nhất là thấy người sảng khoái cực lạc, “phiêu” lắm khi được uống một viên thuốc màu hồng, không phải là hêrôin đâu, tớ được dùng rồi mà; đi với tớ bạn sẽ biết, tiền nong không thành vấn đề”.
Câu hỏi:
1/ Trong trường hợp này em sẽ làm gì? Tại sao em lại làm như vậy?
2/ Hành vi của em có thể hiện tính tự chủ và phù hợp với pháp luật không? Vì sao?
3/ Theo em, người tự chủ sẽ thực hiện pháp luật như thế nào ?
3.2. Tích hợp bộ phận: Được thực hiện khi có một phần kiến thức (một đơn vị kiến thức hoặc một hoạt động) của bài học có nội dung liên quan đến nội dung tích hợp.
Ví dụ: Khi dạy bài 5 Yêu thương con người ở lớp 7, có thể tích hợp nội dung “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” vào bài học. GV thiết kế hoạt động dạy học để tìm hiểu các biểu hiện của lòng yêu thương con người.
GV sử dụng phương pháp động não qua câu chuyện “Chiếc áo trấn thủ”:
“Mùa đông năm ấy, Việt Bắc rét hơn mọi năm. Chúng tôi sống trong hang đá, lại càng rét. Sáng ra sương muối xuống dày đặc, làm cóng buốt chân tay. Khi mới về công tác với Bác, tôi chỉ có một bộ quần áo vải mộc. Mấy hôm liền, tôi đi công tác, ngực bị lạnh, làm tôi ho luôn.
Hôm ấy vào đưa thư cho Bác, tôi đã cố nhịn ho nhưng không sao chịu được.
Thấy tôi ho, Bác hỏi :
– Chú ốm à, chú Thắng ?
– Thưa Bác, Không ạ !
Bác nhìn tôi :
– Sao trông người chú khác thế ?
– Không ạ – Chưa nói xong tôi đã ho rũ ra...
Bác liền đứng dậy :
– Chú không có áo rét à ?
Bấy giờ cán bộ còn nghèo. Tôi ngần ngừ định không nói thật, nhưng rồi không dám dối Bác. Trả lời xong, tôi quay ra thì Bác gọi lại và đến đầu giường lật tấm chăn mỏng, lấy ra chiếc áo trấn thủ màu ngả vàng mà Bác vẫn thường mặc, đưa cho tôi. Bác nói :
– Chú mặc tạm cái này cho đỡ lạnh. Mùa đông, cốt nhất phải giữ ngực cho ấm.
Tôi không dám cầm. Mùa rét, Bác cũng chỉ có một chiếc áo trấn thủ và một chiếc áo khoác ngoài. Mà Bác đã già rồi, ít chịu được rét. Thấy tôi chần chừ, Bác bảo :
– Chú mặc đi, cho đỡ rét.
– Thưa Bác...
– Chú cứ mặc vào.
Nhìn đôi mắt trìu mến của Bác, tôi không dám từ chối nữa. Bác giúp tôi cài cẩn thận từng cúc áo một. Có chiếc áo của Bác, ngực tôi ấm dần, ấm bằng hơi ấm của bông và cả bằng tình thương của Bác. Nhờ có chiếc áo trấn thủ tôi dần dần khỏi ho.
Tôi giữ gìn chiếc áo Bác cho rất cẩn thận. Chỉ những lúc thật rét mới mặc. Sau đó khi về ăn tết, thương bố tôi trời rét mà chỉ có một manh áo mỏng, tôi đã biếu chiếc áo trấn thủ của Bác cho bố tôi. Bố tôi vui lắm, vì đây là chiếc áo ấm đầu tiên trong đời bố tôi được mặc..
- GV nêu câu hỏi : Trong câu chuyện trên, Bác Hồ của chúng ta đã có những biểu hiện thế nào về tình yêu thương con người ?
3.3. Tích hợp toàn phần: Là tích hợp ở mức độ cao nhất, khi hầu hết nội dung của một bài học cụ thể trùng khớp với nội dung tích hợp.
Ví dụ: Bài 14 lớp 6 “Thực hiện trật tự, an toàn giao thông” có nội dung bài học trùng khớp hoàn toàn với nội dung tích hợp Giáo dục an toàn giao thông trong môn GDCD ở THCS. Các bài phần pháp luật ở Trung học cơ sở hoàn toàn là nội dung pháp luật
3.4. Xây dựng giáo án dạy học tích hợp
Thông qua các bài học trên lớp, GV thực hiện các phương thức tích hợp với các mức độ như trên. Các hoạt động của GV có thể bao gồm:
Hoạt động 1: Nghiên cứu chương trình, sách giáo khoa để xây dựng mục tiêu dạy học, trong đó có mục tiêu tích hợp.
Hoạt động 2: Xác định nội dung cụ thể cần tích hợp. Căn cứ vào mối liên hệ giữa kiến thức bài học và nội dung cần tích hợp, GV phải trả lời các câu hỏi: Tích hợp nội dung nào là hợp lí? Tích hợp vào địa chỉ nào trong bài học? Thời lượng là bao nhiêu?
Hoạt động 3: Lựa chọn các phương pháp dạy học và phương tiện phù hợp, tập trung vào các phương pháp dạy học tích cực, các phương tiện dạy học có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và hứng thú học tập của HS (như sử dụng máy vi tính, đèn chiếu, băng hình, bảng biểu, tranh ảnh,..).
Hoạt động 4: Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể.
GV cần nêu cụ thể các hoạt động của HS, các hoạt động tổ chức của GV.